Społeczność buduje się po kawałku

Aleksandra Smolarek i „Ptaki i Krzaki”

Nie każda działalność społeczna zaczyna się od wielkiego projektu, dużego budżetu i oficjalnej uroczystości. Czasem zaczyna się od prostego pytania: „W czym mogę pomóc?”. Właśnie z takim podejściem kojarzymy w Osadzie Racibory Aleksandrę Smolarek – przewodniczącą Stowarzyszenia „Ptaki i Krzaki”.

Aleksandra pojawia się u nas przy różnych okazjach. Czasem uczestniczy w wydarzeniu, czasem pomaga organizacyjnie, czasem po prostu jest tam, gdzie coś się dzieje i gdzie przydaje się dodatkowa para rąk. To pozornie niewielkie rzeczy, ale właśnie z takich drobnych działań buduje się lokalna wspólnota.

We wrześniu 2026 roku Aleksandra była również jedną z osób, które przyjęły zaproszenie do wspólnego czytania „Dziadów” podczas Narodowego Czytania w Osadzie Racibory. Gminna Biblioteka Publiczna w Tarczynie zaprosiła ją jako przewodniczącą aktywnego społecznie Stowarzyszenia „Ptaki i Krzaki”. Wiemy również, że podczas dyskusji dotyczącej budżetu instytucji kultury Aleksandra zabrała głos, opowiadając się za zwiększeniem budżetu biblioteki i podkreślając znaczenie działań tej jednostki dla społeczności lokalnej.

Ptaki i Krzaki – nazwa lekka, sprawy całkiem poważne

Już sama nazwa „Ptaki i Krzaki” przyciąga uwagę. Brzmi trochę przekornie, trochę ekologicznie, trochę jak nazwa grupy znajomych, która pewnego dnia postanowiła wzmocnić swój głos, by zrobić coś dla swojej okolicy. Za lekką nazwą kryje się jednak szeroko rozumiana działalność społeczna.

Stowarzyszenie „Ptaki i Krzaki” ma siedzibę w atrakcyjnym przyrodniczo miejscu w Tarczynie i działa według zasady „myśl globalnie – działaj lokalnie”, odnosząc swoją aktywność do 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju. W praktyce oznacza to przede wszystkim działanie oddolne: poprzez aktywność mieszkańców, dialog społeczny, współpracę organizacji z samorządem oraz zainteresowanie tym, co dzieje się w najbliższym otoczeniu.

Organizacja szczególnie często podejmuje działania odnoszące się do społecznego wymiaru zrównoważonego rozwoju. Zwraca uwagę na potrzeby osób z trudnościami ruchowymi, osób zagrożonych wykluczeniem społecznym oraz seniorów mieszkających na terenie Tarczyna.

To podejście jest ciekawe, bo pojęcie „zrównoważonego rozwoju” kojarzy się często z wielkimi strategiami i instytucjami. Tymczasem na poziomie niewielkiej społeczności może ono oznaczać rzeczy bardzo konkretne: pomoc sąsiedzką, troskę o przestrzeń wspólną, wolontariat, edukację, dialog z samorządem, zachowanie lokalnej pamięci czy zachęcanie ludzi do tego, żeby nie byli wyłącznie obserwatorami życia swojej miejscowości.

Od dębów do społecznych debat

Już na początku swojej działalności Stowarzyszenie „Ptaki i Krzaki” podejmowało bardzo różnorodne inicjatywy.

Jedną z nich był happening „Dęby Wolności – Dęby Demokracji”, podczas którego wspólnie posadzono dziesięć dębów. Otrzymały one nazwy nawiązujące do utworów Marka Grechuty z albumu „10 ważnych słów”.

Stowarzyszenie zorganizowało również dwie otwarte debaty społeczne z udziałem zaproszonych gości oraz trzy warsztaty „Zrozumieć babcię i dziadka”, prowadzone na własnym stoisku dzięki gościnności Białego Miasteczka podczas Dni Tarczyna.

W warsztatach wykorzystywany jest symulator geriatryczny, który pozwala uczestnikom doświadczyć części ograniczeń, z jakimi na co dzień mierzą się osoby starsze. Stowarzyszenie pozyskało go dzięki środkom ofiarowanym przez Jolantę Jawień. Dziś urządzenie znane jest już nie tylko lokalnie, ale również w powiecie piaseczyńskim i pruszkowskim.

„Ptaki i Krzaki” chętnie wchodzą także w partnerstwa, wychodząc z założenia, że współpraca pozwala osiągnąć więcej niż działanie w pojedynkę.

Jednym z efektów takiej współpracy był film „Industrialna retrospekcja powiatu piaseczyńskiego – MZPOW”, w którym pokazano fragment przemysłowej historii Tarczyna związanej z Mazowieckimi Zakładami Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego.

Partnerstwo przy tarczyńskim przystanku „Tour de Konstytucja” pozwoliło natomiast nawiązać wiele kontaktów, które do dziś służą społecznemu rozwojowi Tarczyna.

Najważniejsi są ludzie

Szczególnie ważnym obszarem działalności „Ptaków i Krzaków” jest wolontariat.

W 2024 roku stowarzyszenie uczestniczyło w powiatowym Pikniku Wolontariackim „W nas jest siła – w nas jest moc”, organizowanym przez Starostwo Powiatowe w Piasecznie i Bazę Wolontariatu Powiatu Piaseczyńskiego. „Ptaki i Krzaki” znalazły się w gronie organizacji prezentujących swoją działalność.

Po tym wydarzeniu zainicjowana została Tarczyńska Baza Wolontariatu. Stowarzyszenie starało się również inspirować innych do podejmowania działań w tym obszarze i pokazywać, że wolontariat może mieć bardzo wiele form.

Bo wolontariat nie oznacza wyłącznie pomocy przy dużych akcjach charytatywnych. W małej miejscowości wolontariusz może pomóc przy wydarzeniu, zrobić zdjęcia, przygotować przestrzeń, porozmawiać z seniorem, poprowadzić zajęcia dla dzieci, rozwiesić informacje, wesprzeć zbiórkę, przynieść potrzebne rzeczy albo zwyczajnie poświęcić godzinę, żeby pomóc koledze w nauce.

Często nie potrzeba wielkich przedsięwzięć. Potrzebny jest człowiek, który zauważy drugiego człowieka i zdecyduje, że może zrobić coś razem z nim albo dla niego.

W 2025 roku „Ptaki i Krzaki” zachęcały mieszkańców i lokalne środowiska do wspólnego działania. Kolejnym krokiem było podjęcie tematu współpracy organizacji pozarządowych z samorządem. W 2026 roku podczas posiedzenia komisji oraz sesji Rady Miejskiej zgłoszona została propozycja utworzenia w Tarczynie ciała doradczego – Rady Działalności Pożytku Publicznego.

To także pokazuje, że aktywność społeczna nie musi kończyć się na pojedynczych wydarzeniach. Może prowadzić do tworzenia rozwiązań, które pozwalają mieszkańcom i organizacjom mieć większy wpływ na sprawy lokalne.

Wolontariat nie ma wieku

Wolontariat często kojarzymy z młodzieżą – szkolnymi klubami, zbiórkami czy pomocą podczas wydarzeń. Tymczasem społeczność lokalna potrzebuje ludzi w każdym wieku.

Młodsza osoba może sprawnie przygotować grafikę albo obsłużyć media społecznościowe. Ktoś inny ma samochód i może coś przewieźć. Senior pamięta historię miejscowości sprzed pięćdziesięciu lat. Ktoś potrafi gotować dla kilkudziesięciu osób. Ktoś inny zna wszystkich mieszkańców wsi i jednym telefonem potrafi znaleźć trzy osoby potrzebne do pomocy.

I właśnie w tym tkwi siła działania międzypokoleniowego. Nie wszyscy muszą robić to samo. Najważniejsze, żeby znalazło się miejsce dla różnych umiejętności.

W planach Stowarzyszenia „Ptaki i Krzaki” na 2027 rok znajduje się szkolenie poświęcone wolontariatowi. Jego ważnym przesłaniem ma być pokazanie, że wolontariat nie ma ograniczeń wiekowych i każdy może znaleźć taką formę zaangażowania, która odpowiada jego możliwościom.

Ciekawy przykład mogliśmy obserwować już w mijającym roku w Miejscu Aktywności Lokalnej w Grzędach, gdzie odbyło się wydarzenie wykorzystujące wolontariat pracowniczy. Z przyjemnością obserwowaliśmy zaangażowanie wolontariuszy pracujących z dziećmi pod kierunkiem Rafała Smugi. Rafał wraz z żoną mają wyjątkowe podejście do dzieci i podczas tych zajęć było to bardzo dobrze widoczne.

Takie działania pokazują, że wolontariat może łączyć ludzi niezależnie od wieku, zawodu czy wcześniejszego doświadczenia społecznego.

Historia też potrzebuje wolontariuszy

Jedną z ciekawszych inicjatyw, w których uczestniczyło Stowarzyszenie „Ptaki i Krzaki”, jest „Industrialna retrospekcja powiatu piaseczyńskiego”. Projekt powstał przy współpracy kilku lokalnych podmiotów i służy zachowaniu wspomnień osób związanych z dawnymi zakładami przemysłowymi powiatu.

Wśród miejsc, których historię udało się przybliżyć, znalazły się Mazowieckie Zakłady Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego w Tarczynie. Dzięki filmowi udało się pokazać fragment przemysłowej przeszłości miejscowości i przypomnieć, jak ważną rolę zakład odgrywał w życiu wielu mieszkańców.

To szczególnie ciekawy kierunek. Kiedy myślimy o dziedzictwie, często najpierw przychodzą nam do głowy pałace, kościoły, zabytkowe przedmioty czy stanowiska archeologiczne. Tymczasem dziedzictwem jest również wspomnienie człowieka, który przez trzydzieści lat chodził codziennie do tego samego zakładu.

To opowieści o pierwszej wypłacie, koleżankach i kolegach z pracy, zapachu hali produkcyjnej, autobusie, którym rano jechało się do pracy, albo o tym, co produkowano w Tarczynie i dokąd później trafiały te produkty.

Kiedy odchodzą ludzie pamiętający takie historie, razem z nimi bardzo łatwo odchodzi ogromna część lokalnej pamięci. Dlatego nagrywanie wspomnień, zbieranie fotografii i zapisywanie historii codziennego życia może być równie ważne jak ochrona materialnych zabytków.

I właśnie tutaj działalność „Ptaków i Krzaków” spotyka się z tym, co robimy w naszym projekcie. My również chcemy zatrzymać opowieści, zanim znikną.

Być obecnym w życiu miejscowości

„Ptaki i Krzaki” pojawiają się przy wydarzeniach o bardzo różnym charakterze. Reprezentacja stowarzyszenia uczestniczyła m.in. w tarczyńskich obchodach rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego. Organizacja współpracuje z innymi lokalnymi podmiotami, bierze udział w działaniach wolontariackich, inicjatywach społecznych i projektach dokumentujących historię.

Aleksandra Smolarek jest także wymieniana w gronie społecznych członków Stowarzyszenia Perły Mazowsza – Lokalnej Grupy Działania.

Nie chodzi więc o jedną dziedzinę. I chyba właśnie to jest w „Ptakach i Krzakach” najciekawsze.

Są organizacje, które specjalizują się w jednym bardzo konkretnym obszarze. Jedne zajmują się sportem, inne pomocą zwierzętom, historią, kulturą albo pomocą społeczną. „Ptaki i Krzaki” patrzą przede wszystkim na społeczność i jej aktualne potrzeby.

Jeśli potrzebny jest wolontariat – wspierają wolontariat. Jeżeli warto zachować lokalną historię – włączają się w projekt historyczny. Jeśli pojawia się potrzeba rozmowy o sprawach publicznych – zabierają głos. Jeśli odbywa się wydarzenie budujące wspólnotę – można spotkać tam osoby związane ze stowarzyszeniem.

Ciekawostka: pomagać można nawet robiąc zakupy

Stowarzyszenie można wspierać również w dość nietypowy sposób. „Ptaki i Krzaki” są zarejestrowane w serwisie FaniMani, dzięki któremu osoba robiąca zwykłe zakupy internetowe może wskazać organizację, której część wartości transakcji zostanie przekazana przez sklep w formie darowizny. Kupujący nie płaci przez to więcej.

To drobiazg, ale dobrze wpisuje się w filozofię organizacji. Nie każdy może zostać wolontariuszem na kilka godzin. Nie każdy może organizować wydarzenia albo pisać projekty. Czasami jednak można pomóc w sposób bardzo prosty. Małe działania pomnożone przez wiele osób zaczynają mieć znaczenie.

Ola w Osadzie Racibory

My Aleksandrę znamy jednak przede wszystkim nie ze stron internetowych i oficjalnych opisów działalności stowarzyszenia. Znamy ją z Osady.

Z wydarzeń, spotkań i różnych działań, przy których pojawia się wtedy, kiedy może się przydać. To właśnie dlatego chcieliśmy umieścić ją wśród osób tworzących naszą lokalną opowieść.

Ola była też uczestniczką warsztatu kiszonkowego zorganizowanego w Osadzie Racibory w ramach projektu „Międzypokoleniowa Drużyna Osady Racibory”. Wspólne kiszenie warzyw było jednym z naszych międzypokoleniowych warsztatów poświęconych dawnym, praktycznym umiejętnościom.

Przy jednym stole spotkali się uczestnicy w różnym wieku, wymieniając się doświadczeniami, przepisami i sposobami przygotowywania domowych kiszonek. Obecność Oli na takim spotkaniu dobrze pokazuje, że jej zaangażowanie w Osadę nie ogranicza się do pomocy organizacyjnej – sama bierze udział w działaniach, poznaje lokalne tradycje i współtworzy atmosferę wspólnego uczenia się.

We wrześniu, podczas Narodowego Czytania „Dziadów”, Aleksandra stanęła razem z przedstawicielami bardzo różnych środowisk gminy Tarczyn i przeczytała fragment dramatu Mickiewicza. Byli tam strażacy, sołtysi, nauczyciele, przedstawiciele samorządu, kultury, młodzieży, kół gospodyń i organizacji społecznych.

I chyba właśnie taki obraz najlepiej pasuje do historii „Ptaków i Krzaków”. Nie jedna osoba na scenie, ale wiele różnych osób zgromadzonych wokół jednej sprawy.

Wspólnota nie robi się sama

Łatwo powiedzieć, że chcielibyśmy mieć aktywną wieś, dobre sąsiedztwo czy silną społeczność lokalną. Znacznie trudniej odpowiedzieć na pytanie: kto właściwie ma to wszystko zrobić?

Odpowiedź jest bardzo prosta. My. Mieszkańcy.

Nie zawsze potrzeba do tego wielkich środków. Często potrzeba kogoś, kto napisze wiadomość. Kogoś, kto zadzwoni. Kogoś, kto przyniesie stół. Kogoś, kto przypilnuje dzieci. Kogoś, kto zrobi zdjęcia. Kogoś, kto przyjdzie wcześniej albo zostanie chwilę dłużej.

I właśnie takie osoby sprawiają, że wydarzenie, które jeszcze tydzień wcześniej istniało wyłącznie jako pomysł, naprawdę się odbywa.

Aleksandra Smolarek i Stowarzyszenie „Ptaki i Krzaki” są dobrym przykładem tego rodzaju lokalnej aktywności. Nie trzeba robić wszystkiego. Wystarczy robić to, co można – i robić to razem z innymi.

Zostawić coś po sobie

W naszym projekcie dokumentujemy osoby, historie i umiejętności związane z lokalną społecznością. Nie chcemy przy tym opowiadać wyłącznie o przeszłości. Bo lokalne dziedzictwo powstaje również teraz.

Za dwadzieścia czy trzydzieści lat ktoś może oglądać zdjęcia z Narodowego Czytania w Osadzie Racibory, ze spotkań wolontariuszy albo lokalnych wydarzeń i pytać: „Kim byli ci ludzie?”.

Odpowiedź będzie prosta. To byli mieszkańcy, którzy uznali, że ich miejscowość nie jest tylko miejscem, w którym się mieszka. Jest miejscem, które można wspólnie tworzyć.

I właśnie dlatego w naszej opowieści o ludziach związanych z Osadą Racibory znalazło się miejsce także dla Aleksandry Smolarek i Stowarzyszenia „Ptaki i Krzaki”.

Źródła i materiały wykorzystane przy opracowaniu: Gminna Biblioteka Publiczna w Tarczynie, Gmina Tarczyn, Baza Wolontariatu Powiatu Piaseczyńskiego, FaniMani, Stowarzyszenie Perły Mazowsza – LGD oraz materiały dotyczące działalności Stowarzyszenia „Ptaki i Krzaki”.

Materiał przygotowany w ramach projektu „Międzypokoleniowa Drużyna Osady Racibory”.

Projekt finansowany ze środków Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030.

#niw #nowefio #wolontariat #wolontariatłączypokolenia #creo