{"id":407,"date":"2026-11-14T17:22:04","date_gmt":"2026-11-14T16:22:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/?p=407"},"modified":"2026-11-14T17:22:05","modified_gmt":"2026-11-14T16:22:05","slug":"ziola-z-lak-pol-i-ogrodow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/ziola-z-lak-pol-i-ogrodow\/","title":{"rendered":"Zio\u0142a z \u0142\u0105k, p\u00f3l i ogrod\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1064\" height=\"280\" src=\"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-content\/uploads\/loga-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-410\" srcset=\"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-content\/uploads\/loga-3.png 1064w, https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-content\/uploads\/loga-3-300x79.png 300w, https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-content\/uploads\/loga-3-1024x269.png 1024w, https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-content\/uploads\/loga-3-768x202.png 768w\" sizes=\"(max-width: 1064px) 100vw, 1064px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dawna wiedza zielarska, zapach ro\u015blin i pami\u0119\u0107 przekazywana z pokolenia na pokolenie<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jeszcze kilka pokole\u0144 temu wie\u015b mia\u0142a sw\u00f3j w\u0142asny zielnik. Nie zawsze by\u0142 zapisany w ksi\u0105\u017cce. Cz\u0119\u015bciej istnia\u0142 w pami\u0119ci: trzeba by\u0142o wiedzie\u0107, gdzie ro\u015bnie macierzanka, kiedy szuka\u0107 krwawnika, jak rozpozna\u0107 bylic\u0119, co mo\u017cna zerwa\u0107 na miedzy, a co ro\u015bnie przy domu. Wiedza o ro\u015blinach by\u0142a cz\u0119\u015bci\u0105 codziennego \u017cycia tak samo jak pieczenie chleba, kiszenie warzyw czy praca w sadzie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W okolicach Tarczyna, podobnie jak na ca\u0142ym Mazowszu, krajobraz przez stulecia tworzy\u0142y pola, \u0142\u0105ki, miedze, przydro\u017ca, sady i przydomowe ogr\u00f3dki. Ka\u017cde z tych miejsc dawa\u0142o inne ro\u015bliny. Jedne trafia\u0142y do garnka, inne do domowej apteczki, jeszcze inne do wiank\u00f3w, bukiet\u00f3w i praktyk ochronnych. Zio\u0142a suszono, przechowywano i wykorzystywano w gospodarstwie wtedy, gdy by\u0142y potrzebne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dzi\u015b wiele z tych ro\u015blin traktujemy jako chwasty albo zwyk\u0142e elementy krajobrazu. Dawniej ich znajomo\u015b\u0107 by\u0142a praktyczn\u0105 umiej\u0119tno\u015bci\u0105. Dlatego zielarstwo jest wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 lokalnego dziedzictwa &#8211; nie jako zbi\u00f3r cudownych receptur, ale jako wiedza o otoczeniu i umiej\u0119tno\u015b\u0107 korzystania z tego, co ros\u0142o blisko cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Zielnik, kt\u00f3rego uczono si\u0119 w terenie<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tradycyjnej wiedzy o ro\u015blinach nie zdobywa\u0142o si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z ksi\u0105\u017cek. Uczono si\u0119 jej przez obserwacj\u0119 i wsp\u00f3lne zbieranie. Trzeba by\u0142o rozpozna\u0107 ro\u015blin\u0119 po li\u015bciach, zapachu, miejscu wyst\u0119powania i porze kwitnienia. Wa\u017cne by\u0142o te\u017c to, kt\u00f3r\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ro\u015bliny zbiera\u0107 i jak j\u0105 p\u00f3\u017aniej wysuszy\u0107 lub przechowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pa\u0144stwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, opisuj\u0105c tradycyjne zielarstwo, zwraca uwag\u0119, \u017ce wiedz\u0119 o w\u0142a\u015bciwo\u015bciach ro\u015blin przekazywano z pokolenia na pokolenie. To w\u0142a\u015bnie ten mi\u0119dzypokoleniowy charakter jest najciekawszy: jedna osoba zna\u0142a ro\u015blin\u0119, druga uczy\u0142a si\u0119 jej przez wsp\u00f3ln\u0105 prac\u0119, a z czasem sama stawa\u0142a si\u0119 kim\u015b, kogo pytano o rad\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W tej wiedzy \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 kilka porz\u0105dk\u00f3w. Ro\u015blina mog\u0142a by\u0107 przypraw\u0105, sk\u0142adnikiem naparu, dodatkiem do k\u0105pieli, materia\u0142em do okadzania albo elementem obrz\u0119du. Dla mieszka\u0144c\u00f3w dawnej wsi te funkcje nie musia\u0142y si\u0119 wzajemnie wyklucza\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Przydomowy ogr\u00f3dek by\u0142 czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c ozdob\u0105<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dzi\u015b ogr\u00f3dek przy domu kojarzy si\u0119 cz\u0119sto z kwiatami ozdobnymi. Dawniej bardzo d\u0142ugo dominowa\u0142y w nim ro\u015bliny u\u017cytkowe. Muzeum Wsi Radomskiej przypomina, \u017ce prawie do ko\u0144ca XIX wieku przydomowe ogr\u00f3dki pe\u0142ni\u0142y r\u00f3wnie\u017c rol\u0119 swoistej domowej apteki. Uprawiano w nich zio\u0142a, ro\u015bliny przyprawowe i zapachowe, a tak\u017ce gatunki, kt\u00f3rym przypisywano znaczenie ochronne lub obrz\u0119dowe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u015br\u00f3d ro\u015blin popularnych w takich ogr\u00f3dkach wymieniane s\u0105 m.in. bylica bo\u017ce drzewko, wrotycz, sza\u0142wia lekarska, mi\u0119ta, lubczyk i pio\u0142un. To bardzo praktyczny zestaw. Cz\u0119\u015b\u0107 pachnia\u0142a, cz\u0119\u015b\u0107 s\u0142u\u017cy\u0142a w kuchni, cz\u0119\u015b\u0107 przechowywano jako surowiec zielarski. Ogr\u00f3dek by\u0142 wi\u0119c ma\u0142ym magazynem ro\u015blinnej wiedzy znajduj\u0105cym si\u0119 kilka krok\u00f3w od progu domu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie wszystko trzeba by\u0142o jednak uprawia\u0107. Wiele cennych ro\u015blin ros\u0142o dziko: na miedzach, skrajach p\u00f3l, \u0142\u0105kach i przy drogach. Taki krajobraz by\u0142 naturalnym rozszerzeniem domowego ogr\u00f3dka.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Ro\u015bliny z miedzy, \u0142\u0105ki i lasu<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lasy Pa\u0144stwowe, opisuj\u0105c dawne wykorzystanie dziko rosn\u0105cych ro\u015blin, wymieniaj\u0105 w\u015br\u00f3d u\u017cywanych przez naszych s\u0142owia\u0144skich przodk\u00f3w m.in. bylic\u0119, krwawnik, mi\u0119t\u0119, ja\u0142owiec i macierzank\u0119. Ro\u015bliny te by\u0142y \u0142atwo dost\u0119pne i mog\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 cho\u0107by do przyprawiania prostych potraw w czasach, gdy s\u00f3l i egzotyczne przyprawy by\u0142y trudniej dost\u0119pne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To wa\u017cne przypomnienie: tradycyjne zielarstwo nie dotyczy\u0142o wy\u0142\u0105cznie \u201eleczniczych zi\u00f3\u0142\u201d. Ro\u015bliny trafia\u0142y r\u00f3wnie\u017c do kuchni. Macierzanka i mi\u0119ta dawa\u0142y aromat, ja\u0142owiec charakterystyczny le\u015bny smak i zapach, a krwawnik czy bylice nale\u017ca\u0142y do ro\u015blin znanych z otoczenia cz\u0142owieka od bardzo dawna.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dawny zielnik by\u0142 wi\u0119c r\u00f3wnocze\u015bnie kuchni\u0105, spi\u017carni\u0105, domow\u0105 apteczk\u0105 i cz\u0119\u015bci\u0105 \u015bwiata wierze\u0144.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Bylica i pio\u0142un &#8211; ro\u015bliny o mocnym charakterze<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bylice zajmuj\u0105 szczeg\u00f3lne miejsce w tradycji ludowej. Pio\u0142un i bylica pospolita pojawiaj\u0105 si\u0119 w opisach dawnych bukiet\u00f3w i wiank\u00f3w, a tak\u017ce w praktykach ochronnych. Ich intensywny zapach i gorzki smak sprawia\u0142y, \u017ce trudno by\u0142o przej\u015b\u0107 obok nich oboj\u0119tnie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W kulturze ludowej pio\u0142un bywa\u0142 \u0142\u0105czony z ochron\u0105 domu i cz\u0142owieka. Zio\u0142a tego typu przechowywano w gospodarstwie, a cz\u0119\u015b\u0107 wykorzystywano p\u00f3\u017aniej do okadzania. Nie oznacza to, \u017ce ka\u017cd\u0105 dawn\u0105 praktyk\u0119 powinni\u015bmy dzi\u015b powtarza\u0107. Pokazuje natomiast, jak mocno ro\u015blina mog\u0142a funkcjonowa\u0107 jednocze\u015bnie w codzienno\u015bci i w wyobra\u017ceniach o bezpiecze\u0144stwie, granicy i ochronie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bylica jest te\u017c dobrym przyk\u0142adem ro\u015bliny, kt\u00f3rej znaczenie wynika\u0142o nie tylko z samego gatunku, ale r\u00f3wnie\u017c z czasu zbioru i sytuacji, w kt\u00f3rej by\u0142a u\u017cywana. W dawnym my\u015bleniu o \u015bwiecie przyrody pora roku i moment obrz\u0119dowy mia\u0142y ogromne znaczenie.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Wrotycz &#8211; \u017c\u00f3\u0142te \u201eguziki\u201d przy drogach<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wrotycz trudno pomyli\u0107 z inn\u0105 ro\u015blin\u0105. Jego \u017c\u00f3\u0142te, zwarte kwiatostany wida\u0107 latem i jesieni\u0105 na przydro\u017cach, miedzach i nieu\u017cytkach. Dzi\u015b cz\u0119\u015bciej mijamy go bez zastanowienia, ale dawniej nale\u017ca\u0142 do ro\u015blin dobrze rozpoznawanych i obecnych w gospodarstwie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Muzeum Wsi Radomskiej wymienia wrotycz w\u015br\u00f3d popularnych ro\u015blin dawnych ogr\u00f3dk\u00f3w przyzagrodowych oraz w\u015br\u00f3d zi\u00f3\u0142 trafiaj\u0105cych do tradycyjnych wi\u0105zanek. Ceniono jego intensywny zapach, a w kulturze ludowej przypisywano mu r\u00f3wnie\u017c funkcje ochronne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Warto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce znajomo\u015b\u0107 tradycji nie jest tym samym co wsp\u00f3\u0142czesna porada dotycz\u0105ca stosowania ro\u015blin. Nie wszystkie dawne sposoby wykorzystania zi\u00f3\u0142 s\u0105 dzi\u015b uznawane za bezpieczne. Wrotycz jest dobrym przyk\u0142adem ro\u015bliny, kt\u00f3r\u0105 warto umie\u0107 rozpozna\u0107 i o kt\u00f3rej warto opowiada\u0107, ale nie nale\u017cy bezkrytycznie odtwarza\u0107 dawnych receptur.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Ja\u0142owiec &#8211; zapach lasu i dym<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ja\u0142owiec to jeden z najmocniejszych przyk\u0142ad\u00f3w ro\u015bliny zwi\u0105zanej z okadzaniem. Lasy Pa\u0144stwowe opisuj\u0105 tradycj\u0119 palenia ga\u0142\u0105zek ja\u0142owca w domostwach. Dym mia\u0142 chroni\u0107 przestrze\u0144 przed tym, co uznawano za niepo\u017c\u0105dane, a sam krzew d\u0142ugo zachowywa\u0142 w kulturze ludowej znaczenie ro\u015bliny ochronnej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Takie praktyki mia\u0142y r\u00f3wnie\u017c bardzo praktyczny wymiar: palony ja\u0142owiec daje intensywny, \u017cywiczny zapach. W czasach epidemii okadzano nim pomieszczenia. Dzisiaj patrzymy na te zwyczaje z perspektywy historycznej i etnograficznej, ale \u0142atwo zrozumie\u0107, dlaczego w\u0142a\u015bnie zimozielony, mocno pachn\u0105cy krzew tak silnie dzia\u0142a\u0142 na wyobra\u017ani\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ja\u0142owiec \u0142\u0105czy wi\u0119c las, zapach i dym &#8211; trzy elementy, kt\u00f3re bardzo dobrze pokazuj\u0105, jak codzienna obserwacja przyrody przenika\u0142a do kultury i obrz\u0119dowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Krwawnik &#8211; nazwa, kt\u00f3ra pami\u0119ta zastosowanie<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Krwawnik ro\u015bnie powszechnie na \u0142\u0105kach, miedzach, polach i skrajach las\u00f3w. Jego polska nazwa nie jest przypadkowa. Dawniej u\u017cywano go przy drobnych skaleczeniach, a pami\u0119\u0107 o tym zastosowaniu utrwali\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie w nazwie ro\u015bliny.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To ciekawy przyk\u0142ad \u201e\u017cywego archiwum\u201d. Nawet kiedy nie pami\u0119tamy ju\u017c wszystkich dawnych sposob\u00f3w wykorzystania ziela, j\u0119zyk zachowuje \u015blad tego, co kiedy\u015b by\u0142o dla ludzi oczywiste. Podobnie dzia\u0142a wiele ludowych nazw ro\u015blin &#8211; opisuj\u0105 wygl\u0105d, zapach, miejsce wyst\u0119powania albo przypisywane dzia\u0142anie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Krwawnik pokazuje te\u017c, jak wa\u017cna by\u0142a umiej\u0119tno\u015b\u0107 rozpoznawania tego, co ros\u0142o tu\u017c obok. Nie trzeba by\u0142o sprowadza\u0107 egzotycznego surowca. Wiele potrzebnych ro\u015blin mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 na w\u0142asnej \u0142\u0105ce albo przy drodze.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Macierzanka, rumianek i mi\u0119ta &#8211; codzienna strona zielarstwa<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie wszystkie zio\u0142a musz\u0105 mie\u0107 tajemnicz\u0105 legend\u0119. Cz\u0119\u015b\u0107 by\u0142a wa\u017cna w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce towarzyszy\u0142a ludziom na co dzie\u0144. Macierzanka, rumianek czy mi\u0119ta nale\u017ca\u0142y do ro\u015blin \u0142atwo rozpoznawalnych po zapachu i cz\u0119sto pojawiaj\u0105cych si\u0119 w gospodarstwach.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Macierzanka by\u0142a ro\u015blin\u0105 \u0142\u0105k i suchych stanowisk, a jej aromat wykorzystywano w kuchni i domowym zielarstwie. Rumianek nale\u017ca\u0142 do klasycznych zi\u00f3\u0142 zbieranych i suszonych. Mi\u0119ta ros\u0142a przy domach i by\u0142a jednym z najbardziej charakterystycznych zapach\u00f3w dawnego ogr\u00f3dka.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Takie ro\u015bliny przypominaj\u0105, \u017ce dziedzictwo zielarskie nie sk\u0142ada si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z niezwyk\u0142ych rytua\u0142\u00f3w. Jego podstaw\u0105 by\u0142a codzienna umiej\u0119tno\u015b\u0107 rozpoznawania, zbierania, suszenia i przechowywania ro\u015blin.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Zio\u0142a mi\u0119dzy praktyk\u0105 a wierzeniem<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W dawnej kulturze ludowej granica mi\u0119dzy tym, co praktyczne, a tym, co symboliczne, by\u0142a bardzo p\u0142ynna. Ta sama ro\u015blina mog\u0142a trafi\u0107 do naparu, do potrawy, do wianka albo zosta\u0107 spalona, aby jej dym wype\u0142ni\u0142 przestrze\u0144. Zio\u0142a pojawia\u0142y si\u0119 przy najwa\u017cniejszych momentach \u017cycia cz\u0142owieka i przy pracach gospodarskich.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Muzea etnograficzne dokumentuj\u0105 zwyczaj przechowywania ro\u015blinnych wi\u0105zanek oraz p\u00f3\u017aniejszego u\u017cywania ich do okadzania ludzi, zwierz\u0105t i pomieszcze\u0144. W takich zestawach pojawia\u0142y si\u0119 m.in. bylica, pio\u0142un, wrotycz, macierzanka i rumianek. Dla dawnych mieszka\u0144c\u00f3w wsi ro\u015bliny by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 systemu znacze\u0144, kt\u00f3ry pomaga\u0142 porz\u0105dkowa\u0107 \u015bwiat, chroni\u0107 dom i oswaja\u0107 sytuacje niepewne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie musimy dzi\u015b wierzy\u0107 dok\u0142adnie tak samo, aby dostrzec warto\u015b\u0107 tej tradycji. Sama \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce pospolita ro\u015blina przy drodze mia\u0142a kiedy\u015b nazw\u0119, zastosowanie i miejsce w obyczaju, pozwala spojrze\u0107 na lokalny krajobraz zupe\u0142nie inaczej.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Jesienne Zio\u0142a w Osadzie Racibory<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u0142a\u015bnie do takiego sposobu patrzenia na ro\u015bliny wracali\u015bmy podczas dzia\u0142ania \u201eJesienne Zio\u0142a\u201d zrealizowanego w ramach projektu \u201eMi\u0119dzypokoleniowa Dru\u017cyna Osady Racibory\u201d przy Narodowym Czytaniu w Osadzie Racibory. Uczestnicy mogli przyjrze\u0107 si\u0119 zio\u0142om z bliska, pozna\u0107 ich zapach, wygl\u0105d i tradycyjne zastosowania oraz porozmawia\u0107 o tym, jak dawniej wiedza zielarska funkcjonowa\u0142a w codziennym \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najwa\u017cniejsze nie by\u0142o zapami\u0119tanie d\u0142ugiej listy w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Chodzi\u0142o o co\u015b prostszego: ponowne zauwa\u017cenie ro\u015blin, kt\u00f3re rosn\u0105 wok\u00f3\u0142 nas. Wrotycz przy drodze, krwawnik na \u0142\u0105ce, macierzanka, mi\u0119ta czy bylica przestaj\u0105 by\u0107 anonimowym \u201ezielskiem\u201d, kiedy znamy ich nazwy i historie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Takie spotkanie dobrze wpisuje si\u0119 w ide\u0119 projektu. Wiedza przekazywana jest w rozmowie, przez pokazanie ro\u015bliny, dotkni\u0119cie jej i pow\u0105chanie. Dok\u0142adnie tak, jak wiele umiej\u0119tno\u015bci przekazywano dawniej &#8211; bez oddzielania nauki od wsp\u00f3lnego dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Warsztat dymny &#8211; ro\u015blina spotyka ogie\u0144<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Drugim dzia\u0142aniem, w kt\u00f3rym wr\u00f3cili\u015bmy do dawnych sposob\u00f3w wykorzystania ro\u015blin, by\u0142 warsztat dymny podczas Festiwalu Rodzima Ziemia w Emowie. Tematem by\u0142y ro\u015bliny u\u017cywane w mieszankach dymnych i obrz\u0119dowych, ich symbolika oraz bezpieczne przygotowanie niewielkich mieszanek z suszonych zi\u00f3\u0142.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na stole pojawi\u0142y si\u0119 m.in. ja\u0142owiec, sosna, macierzanka, sza\u0142wia, rozmaryn, pio\u0142un, melisa, rumianek, r\u00f3\u017ca i nagietek, a tak\u017ce pokazywane osobno wrotycz i krwawnik. Nie wszystkie z nich mo\u017cna przedstawia\u0107 jako pewne sk\u0142adniki \u201estaros\u0142owia\u0144skiego kadzid\u0142a\u201d &#8211; \u017ar\u00f3d\u0142a nie daj\u0105 nam jednej zachowanej receptury. Mogli\u015bmy natomiast opowiedzie\u0107 o ich miejscu w p\u00f3\u017aniejszej tradycji ludowej, o znaczeniu zapachu i dymu oraz o tym, jak cz\u0142owiek korzysta\u0142 z ro\u015blin dost\u0119pnych w swoim otoczeniu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Cz\u0119\u015b\u0107 praktyczna pozwala\u0142a uczestnikom samodzielnie wybra\u0107 kilka suszonych ro\u015blin i stworzy\u0107 w\u0142asn\u0105 kompozycj\u0119. Dzi\u0119ki temu dawna wiedza nie by\u0142a wy\u0142\u0105cznie opowie\u015bci\u0105. Mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 surowiec, rozetrze\u0107 go w palcach, por\u00f3wna\u0107 zapachy i przekona\u0107 si\u0119, jak inaczej odbieramy ro\u015blin\u0119, kiedy naprawd\u0119 j\u0105 poznajemy.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Nie wszystko, co dawne, nale\u017cy bezrefleksyjnie powtarza\u0107<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dokumentuj\u0105c tradycyjne zielarstwo, warto zachowa\u0107 rozs\u0105dek. Dawne spo\u0142eczno\u015bci korzysta\u0142y z ro\u015blin zgodnie z wiedz\u0105 swoich czas\u00f3w. Dzisiaj wiemy, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 zi\u00f3\u0142 mo\u017ce by\u0107 niew\u0142a\u015bciwa dla niekt\u00f3rych os\u00f3b, a niekt\u00f3re &#8211; takie jak wrotycz czy pio\u0142un &#8211; wymagaj\u0105 szczeg\u00f3lnej ostro\u017cno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego naszym celem nie jest odtwarzanie dawnych receptur leczniczych ani zach\u0119canie do samodzielnego eksperymentowania. Interesuje nas dziedzictwo: nazwy ro\u015blin, sposoby ich rozpoznawania, dawne zwyczaje, zapachy, wspomnienia i wiedza o tym, jak silny by\u0142 zwi\u0105zek cz\u0142owieka z lokalnym krajobrazem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To w\u0142a\u015bnie takie podej\u015bcie pozwala zachowa\u0107 tradycj\u0119 bez zamieniania jej w mit albo poradnik medyczny.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Wiedza, kt\u00f3r\u0105 warto przekaza\u0107 dalej<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy starsza osoba pokazuje m\u0142odszej, jak wygl\u0105da krwawnik, gdzie szuka\u0107 macierzanki albo jak odr\u00f3\u017cni\u0107 ja\u0142owiec od innych krzew\u00f3w, dzieje si\u0119 co\u015b wi\u0119cej ni\u017c nauka botaniki. Przekazywany jest spos\u00f3b patrzenia na miejsce, w kt\u00f3rym \u017cyjemy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Taka wiedza pomaga zauwa\u017cy\u0107, \u017ce \u0142\u0105ka nie jest pust\u0105 przestrzeni\u0105, a miedza nie jest tylko pasem pomi\u0119dzy polami. Rosn\u0105 tam ro\u015bliny, kt\u00f3re przez setki lat mia\u0142y swoje nazwy, zastosowania i historie. Niekt\u00f3re trafia\u0142y do kuchni, niekt\u00f3re do domowych mieszanek, inne do obrz\u0119d\u00f3w. Wszystkie by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 krajobrazu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W projekcie \u201eMi\u0119dzypokoleniowa Dru\u017cyna Osady Racibory\u201d chcemy w\u0142a\u015bnie takie drobne elementy pami\u0119ci zatrzymywa\u0107. Nie tylko wielkie wydarzenia i daty, ale tak\u017ce wiedz\u0119 codzienn\u0105 &#8211; jak upiec chleb, jak zakisi\u0107 warzywa, co ros\u0142o w dawnym ogr\u00f3dku i jakie zio\u0142a mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 na pobliskiej \u0142\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bo lokalne dziedzictwo czasem pachnie chlebem, czasem jab\u0142kami z sadu, a czasem roztart\u0105 w palcach macierzank\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">\u0179r\u00f3d\u0142a wykorzystane przy opracowaniu<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pa\u0144stwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie: \u201eZio\u0142a w obrz\u0119dowo\u015bci rodzinnej\u201d oraz materia\u0142y edukacyjne o tradycyjnym zielarstwie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Muzeum Wsi Radomskiej: \u201eOgr\u00f3dki przyzagrodowe przed laty\u201d, \u201e\u015awi\u0119to Matki Boskiej Zielnej\u201d i materia\u0142y o ro\u015blinach w tradycji ludowej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Lasy Pa\u0144stwowe: \u201eWielka moc zimozielonego ja\u0142owca\u201d, \u201eSzczypta przypraw prosto z lasu\u201d, \u201eKrwawnik pospolity\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Materia\u0142y w\u0142asne projektu \u201eMi\u0119dzypokoleniowa Dru\u017cyna Osady Racibory\u201d dotycz\u0105ce dzia\u0142a\u0144 \u201eJesienne Zio\u0142a\u201d oraz warsztatu dymnego.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Materia\u0142 przygotowany w ramach projektu \u201eMi\u0119dzypokoleniowa Dru\u017cyna Osady Racibory\u201d.<\/strong> <strong>Projekt finansowany ze \u015brodk\u00f3w Rz\u0105dowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021\u20132030.<\/strong> #niw #nowefio #wolontariat #wolontariat\u0142\u0105czypokolenia #creo<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dawna wiedza zielarska, zapach ro\u015blin i pami\u0119\u0107 przekazywana z pokolenia na pokolenie Jeszcze kilka pokole\u0144 temu wie\u015b mia\u0142a sw\u00f3j w\u0142asny zielnik. Nie zawsze by\u0142 zapisany w ksi\u0105\u017cce. Cz\u0119\u015bciej istnia\u0142 w pami\u0119ci: trzeba by\u0142o wiedzie\u0107, gdzie ro\u015bnie macierzanka, kiedy szuka\u0107 krwawnika, jak rozpozna\u0107 bylic\u0119, co mo\u017cna zerwa\u0107 na miedzy, a co ro\u015bnie przy domu. Wiedza o [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":409,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-407","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wolontariat-laczy-pokolenia"],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/407","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=407"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/407\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":411,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/407\/revisions\/411"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/media\/409"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=407"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=407"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=407"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}