{"id":416,"date":"2026-11-14T17:57:24","date_gmt":"2026-11-14T16:57:24","guid":{"rendered":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/?p=416"},"modified":"2026-11-14T17:57:24","modified_gmt":"2026-11-14T16:57:24","slug":"sady-wokol-tarczyna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/sady-wokol-tarczyna\/","title":{"rendered":"Sady wok\u00f3\u0142 Tarczyna"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"738\" height=\"194\" src=\"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-content\/uploads\/image-2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-417\" srcset=\"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-content\/uploads\/image-2.png 738w, https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-content\/uploads\/image-2-300x79.png 300w\" sizes=\"(max-width: 738px) 100vw, 738px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jab\u0142ka, praca sadownik\u00f3w i krajobraz, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 lokalnej to\u017csamo\u015bci<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wiosn\u0105 wida\u0107 je z daleka. Rz\u0119dy drzew pokrywaj\u0105 si\u0119 jasnym kwiatem, a ca\u0142y krajobraz na kilka dni zmienia kolor. Latem korony g\u0119stniej\u0105, jesieni\u0105 mi\u0119dzy ga\u0142\u0119ziami pojawiaj\u0105 si\u0119 czerwone, zielone i \u017c\u00f3\u0142te owoce, a przy drogach coraz cz\u0119\u015bciej stoj\u0105 skrzynie i palety. Dla mieszka\u0144c\u00f3w okolic Tarczyna sad nie jest widokiem egzotycznym. Jest cz\u0119\u015bci\u0105 codziennego pejza\u017cu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gmina Tarczyn jest dzi\u015b oficjalnie opisywana jako obszar znany z produkcji owoc\u00f3w, szczeg\u00f3lnie jab\u0142ek. Wieloletnia tradycja ogrodniczo-sadownicza jest wskazywana jako jedna z cech tej cz\u0119\u015bci powiatu piaseczy\u0144skiego, a Tarczyn nazywany jest wa\u017cnym o\u015brodkiem sadowniczym. Nie jest to jednak tylko historia o owocach. To r\u00f3wnie\u017c opowie\u015b\u0107 o pracy, rodzinnej wiedzy, lokalnym przetw\u00f3rstwie, sezonowym rytmie \u017cycia i o krajobrazie, kt\u00f3ry zmienia\u0142 si\u0119 razem z mieszka\u0144cami.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Krajobraz, kt\u00f3ry nie by\u0142 tu od zawsze<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy patrzymy dzi\u015b na po\u0142udniowe Mazowsze, \u0142atwo odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce sady by\u0142y tutaj od niepami\u0119tnych czas\u00f3w. Historia jest jednak bardziej z\u0142o\u017cona. W opisach d\u00f3br Racibory z XIX wieku dominuj\u0105 przede wszystkim grunty orne, a jako g\u0142\u00f3wne uprawy wymieniane s\u0105 \u017cyto i ziemniaki, obok pszenicy, owsa, j\u0119czmienia, tatarki i grochu. Ogrody by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 maj\u0105tku, ale obraz okolicy nie przypomina\u0142 jeszcze wsp\u00f3\u0142czesnego zag\u0142\u0119bia sadowniczego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wielki rozw\u00f3j sadownictwa na po\u0142udniowym Mazowszu nast\u0119powa\u0142 stopniowo, a szczeg\u00f3lnie silnie przyspieszy\u0142 w XX wieku. W s\u0105siedniej Gr\u00f3jecczy\u017anie, z kt\u00f3r\u0105 Tarczyn jest historycznie i gospodarczo blisko zwi\u0105zany, sadownictwo na du\u017c\u0105 skal\u0119 rozkwit\u0142o zw\u0142aszcza po II wojnie \u015bwiatowej. Z czasem sady zacz\u0119\u0142y coraz mocniej kszta\u0142towa\u0107 r\u00f3wnie\u017c pejza\u017c gminy Tarczyn.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dzisiejszy sad jest wi\u0119c jednocze\u015bnie tradycj\u0105 i efektem przemian gospodarczych. To wa\u017cne, bo lokalne dziedzictwo nie musi oznacza\u0107 czego\u015b niezmiennego od setek lat. Czasem jest nim spos\u00f3b, w jaki kolejne pokolenia przystosowywa\u0142y ziemi\u0119 do nowych warunk\u00f3w i przekazywa\u0142y sobie wiedz\u0119 o tym, jak z niej korzysta\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Rok w sadzie ma w\u0142asny rytm<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z zewn\u0105trz naj\u0142atwiej zauwa\u017cy\u0107 dwa momenty: kwitnienie i zbiory. Praca sadownika trwa jednak przez ca\u0142y rok.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zim\u0105 i na przedwio\u015bniu przychodzi czas ci\u0119cia drzew. Trzeba wiedzie\u0107, kt\u00f3re ga\u0142\u0119zie zostawi\u0107, jak prze\u015bwietli\u0107 koron\u0119 i jak prowadzi\u0107 drzewo, \u017ceby by\u0142o zdrowe i dobrze owocowa\u0142o. Wiosn\u0105 przychodzi kwitnienie &#8211; pi\u0119kne dla obserwatora, ale dla sadownika r\u00f3wnie\u017c pe\u0142ne napi\u0119cia. Jeden silny przymrozek mo\u017ce zdecydowa\u0107 o znacz\u0105cej cz\u0119\u015bci p\u00f3\u017aniejszego plonu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Latem drzewa wymagaj\u0105 dalszej piel\u0119gnacji. Kontroluje si\u0119 ich zdrowotno\u015b\u0107, dba o owoce i przygotowuje do zbioru. Jesie\u0144 oznacza intensywn\u0105 prac\u0119 przy zrywaniu, sortowaniu, przewo\u017ceniu i przechowywaniu owoc\u00f3w. P\u00f3\u017aniej cykl zaczyna si\u0119 od nowa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ta sezonowo\u015b\u0107 przez lata wp\u0142ywa\u0142a na \u017cycie ca\u0142ych rodzin. W gospodarstwie ka\u017cdy zna\u0142 momenty, w kt\u00f3rych pracy by\u0142o szczeg\u00f3lnie du\u017co. Dzieci dorasta\u0142y w\u015br\u00f3d skrzynek, drabin i drzew, a wiele umiej\u0119tno\u015bci poznawa\u0142y po prostu towarzysz\u0105c starszym.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Wiedza, kt\u00f3rej nie da si\u0119 zamkn\u0105\u0107 w jednej instrukcji<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sadownictwo to dobry przyk\u0142ad dziedzictwa praktycznego. Oczywi\u015bcie wsp\u00f3\u0142czesne gospodarstwa korzystaj\u0105 z bada\u0144, specjalistycznego sprz\u0119tu, prognoz pogody, ch\u0142odni i nowoczesnych technologii. Nadal jednak ogromne znaczenie ma do\u015bwiadczenie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trzeba nauczy\u0107 si\u0119 patrze\u0107 na drzewo. Rozpoznawa\u0107, jak zareagowa\u0142o na zim\u0119, czy zawi\u0105za\u0142o odpowiedni\u0105 liczb\u0119 owoc\u00f3w, kiedy rozpocz\u0105\u0107 zbi\u00f3r i jak d\u0142ugo dana odmiana mo\u017ce by\u0107 przechowywana. Wiedza ta nie jest wy\u0142\u0105cznie zbiorem przepis\u00f3w. W wielu rodzinach przez lata przechodzi\u0142a od rodzic\u00f3w do dzieci razem z gospodarstwem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tak w\u0142a\u015bnie rodzi si\u0119 lokalna tradycja: nie tylko w uroczystych obrz\u0119dach, ale r\u00f3wnie\u017c w codziennych czynno\u015bciach powtarzanych przez kolejne pokolenia.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Od sadu do przetw\u00f3rni<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Owoce z okolic Tarczyna nie trafia\u0142y wy\u0142\u0105cznie na domowe sto\u0142y. W drugiej po\u0142owie lat 60. XX wieku w mie\u015bcie powsta\u0142y Mazowieckie Zak\u0142ady Przetw\u00f3rstwa Owocowo-Warzywnego. Rozw\u00f3j przemys\u0142u przetw\u00f3rczego by\u0142 wa\u017cnym momentem w historii miejscowo\u015bci i ca\u0142ej okolicy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zak\u0142ad przerabia\u0142 owoce i warzywa, a Tarczyn sta\u0142 si\u0119 nazw\u0105 rozpoznawaln\u0105 znacznie dalej ni\u017c sama gmina. W materia\u0142ach historycznych powiatu przypomina si\u0119 m.in. produkowane tu soki oraz popularny w czasach PRL nap\u00f3j \u201ePty\u015b\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dla regionu sadowniczego przetw\u00f3rnia oznacza\u0142a co\u015b wi\u0119cej ni\u017c kolejny zak\u0142ad pracy. \u0141\u0105czy\u0142a sad z przemys\u0142em. Owoce z gospodarstw mog\u0142y by\u0107 nie tylko sprzedawane w skrzynkach, lecz tak\u017ce przerabiane na soki i inne produkty. W ten spos\u00f3b lokalne sadownictwo sta\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 wi\u0119kszej gospodarczej historii Tarczyna.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Owocobranie &#8211; kiedy sad staje si\u0119 \u015bwi\u0119tem<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sadowniczy charakter gminy jest obecny r\u00f3wnie\u017c w lokalnym \u015bwi\u0119towaniu. Jednym z najbardziej charakterystycznych wydarze\u0144 by\u0142o Tarczy\u0144skie Owocobranie &#8211; \u015bwi\u0119to rolnik\u00f3w i sadownik\u00f3w. Na rynku ustawiano efektown\u0105 piramid\u0119 z jab\u0142ek, a wok\u00f3\u0142 pojawia\u0142y si\u0119 stoiska so\u0142ectw, lokalne potrawy, wypieki, sztuka ludowa i kosze pe\u0142ne owoc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tak\u017ce wsp\u00f3\u0142czesne Tarczy\u0144skie \u015awi\u0119to Plon\u00f3w mocno podkre\u015bla prac\u0119 sadownik\u00f3w. W 2026 roku w konkursie tradycyjnych wie\u0144c\u00f3w i koszy uczestniczy\u0142o pi\u0119tna\u015bcie so\u0142ectw, w\u015br\u00f3d nich r\u00f3wnie\u017c Racibory. To wa\u017cny znak, \u017ce sadownictwo nie jest wy\u0142\u0105cznie ga\u0142\u0119zi\u0105 gospodarki. Sta\u0142o si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 lokalnego sposobu opowiadania o ziemi i pracy mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jab\u0142ko pojawia si\u0119 wi\u0119c w Tarczynie w wielu rolach: jako plon, produkt, symbol lokalnego \u015bwi\u0119ta, element dekoracji i cz\u0119\u015b\u0107 regionalnej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Sady dzisiaj &#8211; tradycja w czasie zmiany<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dzisiejsze sadownictwo nie jest sielankowym obrazkiem z poczt\u00f3wki. Lokalni sadownicy mierz\u0105 si\u0119 z pogod\u0105, kosztami energii i paliwa, cenami \u015brodk\u00f3w produkcji, dost\u0119pno\u015bci\u0105 pracownik\u00f3w oraz sytuacj\u0105 na rynku owoc\u00f3w. W lokalnych publikacjach zwraca si\u0119 uwag\u0119, \u017ce coraz mniej m\u0142odych os\u00f3b decyduje si\u0119 przejmowa\u0107 gospodarstwa po rodzicach, a cz\u0119\u015b\u0107 sad\u00f3w z czasem znika lub dziczeje.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To sprawia, \u017ce dokumentowanie sadowniczych historii staje si\u0119 szczeg\u00f3lnie wa\u017cne w\u0142a\u015bnie teraz. Krajobraz, kt\u00f3ry wydaje nam si\u0119 oczywisty, mo\u017ce w ci\u0105gu jednego pokolenia bardzo si\u0119 zmieni\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednocze\u015bnie sady r\u00f3wnie\u017c si\u0119 modernizuj\u0105. Zmieniaj\u0105 si\u0119 odmiany, sposoby prowadzenia drzew, przechowywanie owoc\u00f3w i organizacja pracy. Tradycja nie polega wi\u0119c na zatrzymaniu sadownictwa w przesz\u0142o\u015bci. Polega raczej na zachowaniu pami\u0119ci o tym, sk\u0105d przyszli\u015bmy, przy jednoczesnym dostosowywaniu si\u0119 do nowych warunk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Co zostaje poza owocem<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kiedy ko\u0144czy si\u0119 zbi\u00f3r, nie zostaj\u0105 po nim tylko skrzynki jab\u0142ek. Zostaj\u0105 wspomnienia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dla jednych b\u0119dzie to zapach kwitn\u0105cego sadu. Dla innych pierwsza praca przy zbiorach, rodzinne sortowanie owoc\u00f3w albo dzie\u0144, w kt\u00f3rym ca\u0142a rodzina wychodzi\u0142a \u201ena jab\u0142ka\u201d. Kto\u015b pami\u0119ta odmiany rosn\u0105ce kiedy\u015b przy domu, kto\u015b inny domowy kompot, suszone jab\u0142ka, szarlotk\u0119 albo przetwory przygotowywane na zim\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W\u0142a\u015bnie takie drobne historie tworz\u0105 codzienn\u0105 kultur\u0119 miejsca. Nie musz\u0105 znajdowa\u0107 si\u0119 w podr\u0119cznikach. Cz\u0119sto funkcjonuj\u0105 wy\u0142\u0105cznie w pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w i znikaj\u0105, je\u015bli nikt ich nie zapisze.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Dlaczego opowiadamy o sadach w naszym projekcie<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Projekt \u201eMi\u0119dzypokoleniowa Dru\u017cyna Osady Racibory\u201d zak\u0142ada dokumentowanie lokalnych tradycji, wspomnie\u0144 i historii zwi\u0105zanych z codziennym \u017cyciem mieszka\u0144c\u00f3w. Sady s\u0105 do tego naturalnym tematem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0141\u0105cz\u0105 krajobraz, prac\u0119, rodzinne do\u015bwiadczenie i kuchni\u0119. Pokazuj\u0105, jak bardzo \u017cycie cz\u0142owieka mo\u017ce by\u0107 zwi\u0105zane z porami roku. S\u0105 te\u017c dobrym przyk\u0142adem wiedzy przekazywanej mi\u0119dzypokoleniowo &#8211; od umiej\u0119tno\u015bci piel\u0119gnacji drzew po sposoby przechowywania i wykorzystywania owoc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Warto wi\u0119c zatrzyma\u0107 nie tylko zdj\u0119cie kwitn\u0105cej jab\u0142oni, ale r\u00f3wnie\u017c opowie\u015bci ludzi, kt\u00f3rzy pami\u0119taj\u0105, jak wygl\u0105da\u0142y tutejsze sady kilkadziesi\u0105t lat temu. Jakie odmiany ros\u0142y przy domach? Jak wygl\u0105da\u0142y zbiory? Gdzie sprzedawano owoce? Kto pomaga\u0142 przy pracy? Co robi\u0142o si\u0119 z jab\u0142kami, kt\u00f3rych nie uda\u0142o si\u0119 sprzeda\u0107?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bo lokalne dziedzictwo to nie tylko budynki i zabytki. Czasem jest nim rz\u0105d jab\u0142oni przy drodze, stara skrzynka po owocach, przepis na szarlotk\u0119 albo wspomnienie jesieni sp\u0119dzonej wsp\u00f3lnie w sadzie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">I w\u0142a\u015bnie dlatego sady wok\u00f3\u0142 Tarczyna s\u0105 histori\u0105 wart\u0105 zapisania.<\/p>\n\n\n\n<h1 class=\"wp-block-heading\">\u0179r\u00f3d\u0142a wykorzystane przy opracowaniu<\/h1>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Diagnoza sytuacji spo\u0142ecznej, gospodarczej i przestrzennej Gminy Tarczyn; materia\u0142y Urz\u0119du Miejskiego w Tarczynie i Powiatu Piaseczy\u0144skiego dotycz\u0105ce sadownictwa, Tarczy\u0144skiego Owocobrania i historii lokalnego przetw\u00f3rstwa; \u201eWiadomo\u015bci Tarczy\u0144skie\u201d &#8211; materia\u0142y o wsp\u00f3\u0142czesnym sadownictwie i historii Racibor\u00f3w; materia\u0142y samorz\u0105dowe Mazowsza dotycz\u0105ce tradycji sadowniczych po\u0142udniowego Mazowsza.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>Materia\u0142 przygotowany w ramach projektu \u201eMi\u0119dzypokoleniowa Dru\u017cyna Osady Racibory\u201d.<\/strong> <strong>Projekt finansowany ze \u015brodk\u00f3w Rz\u0105dowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021\u20132030.<\/strong> #niw #nowefio #wolontariat #wolontariat\u0142\u0105czypokolenia #creo<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jab\u0142ka, praca sadownik\u00f3w i krajobraz, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 lokalnej to\u017csamo\u015bci Wiosn\u0105 wida\u0107 je z daleka. Rz\u0119dy drzew pokrywaj\u0105 si\u0119 jasnym kwiatem, a ca\u0142y krajobraz na kilka dni zmienia kolor. Latem korony g\u0119stniej\u0105, jesieni\u0105 mi\u0119dzy ga\u0142\u0119ziami pojawiaj\u0105 si\u0119 czerwone, zielone i \u017c\u00f3\u0142te owoce, a przy drogach coraz cz\u0119\u015bciej stoj\u0105 skrzynie i palety. Dla mieszka\u0144c\u00f3w okolic [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":418,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-416","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wolontariat-laczy-pokolenia"],"post_mailing_queue_ids":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/416","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=416"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/416\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":419,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/416\/revisions\/419"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/media\/418"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=416"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=416"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.olfrygt.pl\/fundacja\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=416"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}